Leader

Program Leader

Program Leader

Fundacja Lokalna Grupa Działania „Ziemia Gotyku” powstała w ramach Programu LEADER. Co kryje się pod tą obco brzmiącą nazwą?

Program LEADER w Europie

Jest to program Unii Europejskiej, który powstał na początku lat 90-tych XX wieku, aby przeciwdziałać narastającym problemom wsi europejskich: zagrożeniami wywołanymi rozwojem masowej ekstensywnej produkcji rolnej – zmniejszaniem liczby gospodarstw rolnych (zwłaszcza tych małych rodzinnych), stopniowym wyludnianiem obszarów wiejskich, zanikaniem tradycji i wartości krzewionych od wieków przez społeczności wiejskie. Rosnąca przepaść między wsią a miastem zrodziła konieczność wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków Unii Europejskiej. W ten sposób powstała inicjatywa LEADER. Nazwa LEADER jest skrótem francuskiej nazwy programu Liaison Entre Actions de Development de l’Economie Rurale, która oznacza związki między działaniami na rzecz rozwoju gospodarczego wsi, czyli współpracę między różnymi podmiotami działającymi na wsi lub na rzecz rozwoju wsi i jej mieszkańców.

W roku 1991 rozpoczęto wdrażanie nowej metody polegającej na wieloaspektowym rozwoju wsi jako miejsca, nie tylko produkcji rolnej, ale także rozwoju innych gałęzi gospodarki, dobrego miejsca do życia, zachowania bogactwa przyrodniczego i kulturowego. Nowością tego podejścia było także szerokie zaangażowanie samych mieszkańców w rozwój swojej „małej ojczyzny”. Ta nowa forma działania, przy wsparciu finansowym z budżetu UE szybko przyniosła oczekiwane efekty, okazała się skuteczną metodą przeciwdziałania problemom wsi.

I tak w ciągu tych dwudziestu lat LEADER przeszedł kolejne etapy:

LEADER I (1991-1994) – faza wypróbowania nowego podejścia do konkretnych obszarów o charakterze zintegrowanym i angażującym społeczności lokalne. Na tym etapie w realizację programu włączyło się 217 obszarów wiejskich.

LEADER II (1994-1999) - program ten skupiał się na szerszym wykorzystaniu wypracowanego podejścia i włączeniu działań innowacyjnych. W program zaangażowały się kolejne obszary (łącznie 1000).

LEADER+ (2000-2006) – na tym etapie program wspomaga wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich, podejmuje współpracę międzynarodową poprzez stworzenie sieci współpracy PREPARE, co daje możliwość wymiany doświadczeń i realizacji wspólnych projektów zmierzających do rozwoju obszarów wiejskich. Programem tym objęto ponad 900 obszarów wiejskich.

Podejście LEADER w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) w latach 2007-2013, w tym: 
Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju
Wdrażanie projektów współpracy
Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja 

Metoda programu może być skuteczna, gdy stosowane są zasady LEADER:

  1. Oddolne podejście – pomysły wspólnego działania, wpływania na rozwój danego obszaru mają wychodzić od samych mieszkańców – „lokalnych liderów”;
  2. Osoby zaangażowane w kreowanie wizji rozwoju obszaru działają na zasadach partnerskich, włączając w planowanie i realizację przedstawicieli trzech sektorów: społecznego, publicznego i gospodarczego, którzy organizują się w Lokalne Grupy Działania;
  3. Zintegrowane podejście – przejawia się w łączeniu działań, zasobów i możliwości rozwojowych przedstawicieli różnych sektorów. Działania dotąd rozproszone zaczynają się uzupełniać, stymulować;
  4. Podejście terytorialne – polega na szukaniu obszarów spójnych pod względem geograficznym, gospodarczym, historycznym, kulturowym, przyrodniczym mikroregionów (a nie jednostek administracyjnych) i budowaniu dla nich lokalnych strategii działania uwzględniających ich specyfikę;
  5. Innowacja – eksperymentowanie, poszukiwanie nowych skutecznych rozwiązań i metod zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju;
  6. Lokalne finansowanie i zarządzanie – oznacza tyle, że po środki finansowe na rozwój, na realizację lokalnych strategii dostają partnerstwa, grupy osób współpracujących na rzecz rozwoju swojej „małej ojczyzny”;
  7. Tworzenie sieci i współpraca pomiędzy partnerstwami - wspólne projekty, wymiana doświadczeń na skalę regionalną i międzynarodową stymuluje rozwój i innowację, a także zwiększa siłę oddziaływania podejścia typu LEADER.

LEADER w Polsce

Polska weszła do Unii Europejskiej w 2004 roku, w związku z tym Program LEADER+ „wystartował” w formie pilotażu i spotkał się z ogromnym zainteresowaniem społeczności wiejskich. Pierwszy etap realizacji programu LEADER polegał na zbudowaniu partnerstw, czyli Lokalnych Grup Działania na terenach wiejskich.

Polska weszła w struktury Unii Europejskiej w 2004 roku, kiedy już był realizowany Program LEADER+ (okres 2000 – 2006) i tylko dzięki zabiegom i staraniom wielu instytucji i organizacji zaangażowanych w rozwój obszarów wiejskich doszło do jego realizacji w formie Pilotażowego Programu LEADER+. Instytucją odpowiedzialną za kształt tego działania było Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, natomiast wdrażaniem zajmała się Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA).

Pilotażowy Program LEADER + został podzielony na dwa etapy – schematy. Pierwszy z nich realizowany na przełomie 2005 i 2006 roku miał za zadanie przygotowanie społeczności lokalnych do wspólnego działania, do zbudowania ram organizacyjnych w formie Lokalnych Grup Działania.

Mieszkańcy wsi, którzy chcą działać w nurcie LAEDER muszą wpierw poznać i zrozumieć jego zasady, a następnie nauczyć się działać na zasadach partnerskich, realizować wspólne projekty angażujące przedstawicieli trzech sektorów: społecznego, gospodarczego i publicznego. Jest nowa forma działania polegającą na kompleksowym spojrzeniu na dany obszar, nie przez pryzmat swojej wsi czy gminy, swojej instytucji czy firmy, ale znacznie szerzej, uwzględniając potrzeby szerszej społeczności i znacznie większe możliwości rozwojowe. Dlatego w ramach działania PPL+ (Pilotażowy Program Leader+) w pierwszym schemacie środki zostały przeznaczone na zbudowanie struktury LGD oraz Zintegrowanej Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich. LGD mogło przyjąć formę fundacji, stowarzyszenia, bądź związku stowarzyszeń. O wsparcie finansowe procesu tworzenia LGD mogły się ubiegać w I Schemacie samorządy gmin wiejskich i miejsko-wiejskich lub ich związki, osoby prawne: fundacje, stowarzyszenia i ich związki oraz organizacje pozarządowe. Pilotażowy Program LEADER + był realizowany na terenie gmin wiejskich lub wiejsko-miejskich, na obszarze zamieszkałym przez 10 do 100 tyś mieszkańców (obszar co najmniej jednej gminy). Do I schematu przystąpiło 174 beneficjentów, w tym także gmina Chełmża z sąsiednimi gminami.

Po skutecznej realizacji I schematu powstała Fundacja LGD „Ziemia Gotyku”, która wiosną 2006 roku przystąpiła do II schematu Pilotażowego Programu Leader+. Aby móc aplikować o środki z II schematu grupa musiała sformalizować swoje struktury. Fundacja „Ziemia Gotyku” LGD zrealizowała II schemat PPL+ w okresie 2007-2008, a następnie przystąpiła do opracowania Lokalnej Strategii Rozwoju na nowy okres programowania 2007-2013.

LEADER 2007-2013

Inicjatywa Leader po przejściu przez trzy okresy programowania, zdaniem Komisji Europejskiej, osiągnęła taki poziom, który umożliwił obszarom wiejskim wdrożenie podejścia Leader w szerszym zakresie w ramach głównego programowania rozwoju obszarów wiejskich. Tym samym włączono podejście Leader do zreformowanego Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) jako 4 Oś. EFRROW ma na celu przyczynianie się do wspierania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich na terytorium całej Wspólnoty, uzupełniając polityki wsparcia rynku i wsparcia dochodów w ramach wspólnej polityki rolnej, politykę spójności oraz wspólną politykę rybołówstwa.

W Polsce Podejście LEADER 2007-2013 jest wdrażane w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 jako Oś 4. Celem osi 4 jest aktywizacja mieszkańców obszarów wiejskich poprzez budowanie potencjału społecznego na wsi. Aktywizacja społeczności wiejskich wymaga włączenia się w te działania partnerów społecznych. Leader jest podejściem do rozwoju obszarów wiejskich, polegającym na oddolnym opracowaniu przez lokalną społeczność wiejską lokalnej strategii rozwoju obszarów wiejskich oraz realizacji wynikających z niej innowacyjnych projektów łączących zasoby, wiedzę i umiejętności przedstawicieli trzech sektorów: publicznego, gospodarczego i społecznego. Przedstawiciele tych trzech środowisk stworzyli lokalne grupy działania – partnerstwa międzysektorowe, które samodzielnie wybierają projekty  przyczyniające się do osiągnięcia celów wspólnie opracowanej strategii. Takie działanie wzmacnia poczucie lokalnej wspólnoty, podnosi jakość zarządzania oraz wzmacnia kapitał społeczny na obszarach wiejskich.

W okresie 2007-2013 w Polsce działa 335 Lokalnych Grup Działania, które realizują swoje strategie poprzez działanie 413 „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju”. W ramach realizacji LSR, zatwierdzonych przez samorząd województwa, LGD wybiera projekty do realizacji w ramach środków przyznawanych na realizację strategii. Pracownicy LGD pomagają wnioskodawcom w przygotowaniu projektów. 

Zakres pomocy 

Pomoc udzielana jest na operacje:

  1. odpowiadające warunkom przyznania pomocy w ramach działania „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej”, z tym, że pomoc może być przyznana również tym podmiotom, które mają miejsce zamieszkania w mieście położonym na obszarze gminy miejsko – wiejskiej liczącym od 5 tys. do 20 tys. mieszkańców;
  2. odpowiadające warunkom przyznania pomocy w ramach działania „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”;
  3. odpowiadające warunkom przyznania pomocy w ramach działania „Odnowa i rozwój wsi”, z tym że refundacji podlegają koszty kwalifikowalne do wysokości 80% tych kosztów;
  4. małe projekty tj. operacje które nie odpowiadają warunkom przyznania pomocy w ramach działań osi 3.

LEADER po 2014 roku …

Pierwsze edycje LEADER finansowane były z unijnych funduszy strukturalnych jako oddzielna inicjatywa wspólnotowa. LEADER przyjął „dojrzałą formę” w takcie edycji 2004-2006 i od 2007 r. jest współfinansowany w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

Mimo wsparcia otrzymanego ze strony instytucji unijnych i wszystkich powiązanych interesariuszy, nie udało się w pełni wykorzystać potencjału LEADER w zakresie kompleksowego uwzględnienia lokalnych potrzeb w lokalnych strategiach rozwoju (LSR). Dlatego też, w celu zapewnienia obszarom lokalnym możliwości pełniejszego uwzględnienia potrzeb o charakterze wielosektorowym, zaproponowano, aby w przyszłości LEADER, który finansowany jest z EFRROW, umożliwił realizowanie wielosektorowych LSR wspieranych również z innych funduszy unijnych.

W tym nowym „wielofunduszowym” kontekście, podejście LEADER będzie nazywane „rozwojem kierowanym przez lokalną społeczność" (CLLD). W latach 2014-2020 podejście CLLD (LEADER) pozostanie obowiązkową częścią programów rozwoju obszarów wiejskich finansowanych w ramach EFRROW z możliwością dodatkowego finansowania w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz Europejskiego Funduszu Rybackiego (EFR). W celu zapewnienia spójności zintegrowanych LSR oraz podejmowanych działań, w ramach Wspólnych Ram Strategicznych wprowadzone zostaną jednakowe zasady dotyczące korzystania z tych funduszy.

Więcej informacji o RKLS w dokumencie:

WSPÓLNE WYTYCZNE DYREKCJI GENERALNYCH KOMISJI EUROPEJSKIEJ, AGRI, EMPL, MARE I REGIO, NA TEMAT ROZWOJU KIEROWANEGO PRZEZ LOKALNĄ SPOŁECZNOŚĆ W RAMACH EUROPEJSKICH FUNDUSZY STRUKTURALNYCH 
I INWESTYCYJNYCH

 


 

 

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie.

Strona internetowa współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach działania: 
Wdrażanie projektów współpracy” Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Instytucja Zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi